Trong quá trình vận chuyển hàng hóa, các sự cố như thất lạc, hư hỏng hoặc giao hàng chậm trễ có thể xảy ra vì nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào chành xe cũng phải bồi thường. Việc xác định trách nhiệm cần căn cứ vào nguyên nhân thiệt hại, thỏa thuận vận chuyển và quy định pháp luật hiện hành.Vậy trường hợp nào chành xe được miễn trách nhiệm bồi thường? Dưới đây là 6 trường hợp phổ biến mà người gửi hàng và đơn vị vận chuyển cần nắm rõ để bảo vệ quyền lợi của mình.
Trường hợp bất khả kháng
Sự kiện bất khả kháng là một trong những căn cứ có thể giúp chành xe được miễn trách nhiệm bồi thường. Theo Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015, sự kiện này phải xảy ra khách quan, không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép.
Một số tình huống có thể được xem xét gồm:
- Thiên tai nghiêm trọng như lũ quét, sạt lở đất hoặc bão lớn gây thiệt hại trực tiếp đến hàng hóa.
- Sự kiện khách quan khiến tuyến đường bị phong tỏa, phương tiện không thể tiếp tục di chuyển.
- Hàng hóa bị thiệt hại dù chành xe đã thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp.
Tuy nhiên, không phải cứ gặp mưa lớn, ngập đường hay kẹt xe là chành xe đương nhiên được miễn bồi thường. Nếu hàng bị ướt do xe không che chắn cẩn thận hoặc hư hỏng vì bảo quản không đúng cách, đơn vị vận chuyển vẫn có thể phải chịu trách nhiệm.
Khi xảy ra sự cố, chành xe nên lưu giữ hình ảnh hiện trường, biên bản và tài liệu liên quan để chứng minh nguyên nhân thiệt hại.
Lỗi do người gửi hàng
Chành xe có thể được xem xét miễn trách nhiệm bồi thường nếu thiệt hại hoàn toàn xuất phát từ lỗi của người gửi. Trường hợp này thường xảy ra khi khách hàng đóng gói không đúng quy cách, khai báo sai thông tin hoặc không thông báo đặc tính quan trọng của hàng hóa.
Các tình huống thường gặp gồm:
- Hàng dễ vỡ không được bọc chống sốc hoặc đóng thùng chắc chắn.
- Người gửi không thông báo hàng cần giữ lạnh, tránh ẩm hoặc tránh ánh nắng.
- Khai báo sai trọng lượng, kích thước hoặc tính chất hàng hóa.
- Hàng đã có dấu hiệu hư hỏng trước khi bàn giao cho chành xe.
Tuy nhiên, chành xe không thể mặc nhiên từ chối bồi thường chỉ vì bao bì không tốt. Nếu đơn vị vận chuyển biết rõ đặc tính hàng hóa nhưng vẫn không thực hiện biện pháp bảo quản phù hợp, trách nhiệm vẫn cần được xem xét.
Để xác định lỗi thuộc về ai, các bên cần kiểm tra tình trạng hàng trước khi gửi, cách đóng gói và nguyên nhân trực tiếp gây thiệt hại. Nếu lỗi thuộc về cả hai bên, trách nhiệm cần được đánh giá dựa trên mức độ lỗi và quy định pháp luật áp dụng.
Lỗi do người nhận hàng
Trong một số trường hợp, hàng hóa bị hư hỏng sau khi đã được giao đến nơi nhận. Nếu thiệt hại hoàn toàn do lỗi của người nhận, chành xe có thể được xem xét miễn trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật tương ứng.
Ví dụ, chành xe giao hàng nguyên vẹn, người nhận kiểm tra và xác nhận đầy đủ. Sau đó, người nhận tự ý tháo dỡ sai cách, làm rơi hàng hoặc bảo quản không đúng hướng dẫn khiến sản phẩm bị hư hỏng.
Để xác định trách nhiệm, cần xem xét những yếu tố sau:
- Tình trạng hàng hóa tại thời điểm bàn giao.
- Biên bản giao nhận, hình ảnh hoặc video ghi nhận tình trạng hàng.
- Thời điểm phát sinh thiệt hại và hành vi của người nhận sau khi nhận hàng.
- Chứng cứ cho thấy thiệt hại thực sự xuất phát từ lỗi của người nhận.
Cần lưu ý rằng việc ký nhận hàng không đồng nghĩa chành xe luôn được miễn trách nhiệm. Nếu hàng bị hư hỏng bên trong do va đập trong quá trình vận chuyển mà người nhận chưa thể phát hiện ngay, đơn vị vận chuyển vẫn có thể phải chịu trách nhiệm.
Vì vậy, khi phát hiện hàng bất thường, người nhận nên chụp ảnh, quay video và thông báo ngay cho chành xe để hai bên xác minh nguyên nhân.
Chành xe được miễn hoặc giảm bồi thường khi thiệt hại do lỗi của các bên
Không phải mọi sự cố đều xuất phát hoàn toàn từ lỗi của chành xe hoặc khách hàng. Trên thực tế, hàng hóa có thể bị hư hỏng do nhiều nguyên nhân kết hợp, chẳng hạn người gửi đóng gói sơ sài trong khi nhân viên vận chuyển xếp hàng không đúng cách.
Theo Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015, bên bị thiệt hại có lỗi trong việc gây ra thiệt hại thì không được bồi thường phần thiệt hại do lỗi của mình gây ra. Đối với hợp đồng thương mại, Điều 294 Luật Thương mại 2005 cũng quy định các trường hợp miễn trách nhiệm theo luật định.
Một số tình huống cần phân biệt gồm:
- Lỗi hoàn toàn thuộc về khách hàng: Chành xe có thể được miễn trách nhiệm nếu chứng minh được căn cứ phù hợp.
- Cả hai bên đều có lỗi: Cần xác định nguyên nhân và mức độ lỗi để giải quyết trách nhiệm.
- Khách hàng không hạn chế tổn thất: Phần thiệt hại tăng thêm do không áp dụng biện pháp cần thiết, hợp lý có thể không được bồi thường.
Ví dụ, người gửi không khai báo hàng dễ vỡ, đồng thời chành xe không chằng buộc hàng hóa đúng cách. Khi hàng bị vỡ, hai bên cần xác minh vai trò của từng nguyên nhân thay vì đổ toàn bộ trách nhiệm cho nhau.
Việc lưu giữ phiếu gửi hàng, hình ảnh đóng gói và biên bản bốc xếp sẽ giúp quá trình xác định trách nhiệm rõ ràng hơn.
